# کالبدشکافی خفقان در پسِ لوله‌ها؛ واکاوی نمایش «لوله»

در عصرِ جاری که مرز میان «ادا کردن» و «زیستن» بیش از هر زمان دیگری در پهنه‌ی هنر در حال کمرنگ شدن است، تماشای نمایش «لوله»، اثر جدید و جسورانه علیرضا اجلی، تجربه‌ای نیست که تنها با چشم‌ها روایت شود؛ بلکه تجربه‌ای است که با تمام سلول‌های بدن، از پوست تا عمق استخوان، درک می‌شود. نمایش «لوله» که در مجموعه تئاتر «لبخند» در حال اجراست، نه یک نمایش ساده، که یک واکاوی هستی‌شناسانه و سیاسی در دلِ یک ساختار بسته است.

**تلفیق پرفرمنس و فرم؛ وقتی بدن، صحنه است**
یکی از درخشان‌ترین نقاط قوت این اثر، هوشمندی در مواجهه با محدودیت‌های فیزیکی است. نمایش با فقدان طراحی صحنه‌ی کلاسیک و تکیه بر سادگیِ مفرط روبرو بود، اما همین سادگی، به ابزاری برای خلق شاهکاری فرمی بدل شد. در اینجا، ما شاهد صحنه‌ای نیستیم که بازیگر در آن حضور داشته باشد، بلکه شاهد صحنه‌ای هستیم که بازیگران، خود، استخوان‌بندی و کالبد آن هستند. بازیگران با تکیه بر توانمندی‌های «پرفرمنس»، به اکسسوارهای متحرک صحنه بدل شدند؛ بدنی که در حرکت ... دیدن ادامه ›› است تا خلأ فیزیکی را با معنا پر کند.
در این میان، طراحی دقیق و به‌جای «لباس‌ها»، نه تنها یک انتخاب زیباشناختی، بلکه یک ضرورت بصری بود که به کالبد اثر، جانی تازه و جذابیتی بصری بخشید و در عین حال، پیوند میان فرم و معنا را مستحکم کرد.

**سمفونیِ نور و تاریکی؛ روایتِ خفقان**
علیرضا اجلی در قامت کارگردانی، نشان داده است که چگونه می‌توان از عناصر بنیادین تئاتر یعنی «نور» و «موسیقی»، برای روایت مفاهیم انتزاعی بهره جست. استفاده از تقابل‌های رنگی (نور آبی و زرد) و موسیقی، تنها برای تزئین صحنه نبود؛ بلکه این عناصر، روایتگرِ وحشت، هرج‌ومرج و آن خفقانِ سنگین و خونسردی بود که بر فضای کار سایه افکنده بود. گاه، سکوت در این نمایش، خود یک گفتارِ پرکشش و پیامی سنگین‌تر از بلندترین فریادها بود؛ سکوتی که مخاطب را در مواجهه با حقیقت، به تامل وا می‌داشت.

**نمادگرایی و نشانه-شناسی؛ لوله‌ها از پوتین تا کلاه پاپا نوئل**
اگرچه متن نمایش در لایه‌های سطحی شاید در جستجوی قدرتِ کلامی مطلق نباشد، اما در لایه‌های زیرین، از غنای نمادین و نشانه‌شناسی بی‌بدیلی برخوردار است. نمایش، کل جهان هستی را در قالب یک «شرکت فاضلاب» بازآفرینی می‌کند؛ استعاره‌ای بی‌رحمانه از ساختارهای قدرت. در این مینیاتورِ سیاه، «لوله ها»، «پوتین‌ها»، «نوع پوشش‌ها» و حتی تضاد میان «لباس سرکارگر» و «کلاه پاپا نوئل»، همگی نشانه‌هایی هستند که به دقت بر شکاف میان حاکم و محکوم انگشت می‌گذارند. اعتراض کارگران در این اثر، بازتابی مستقیم از خیزش مردم در برابر وضع موجود و دولت‌هاست. حتی در حساس‌ترین لحظات، نظیر صحنه‌ی تجاوز، کارگردان با ظرافتی خیره‌کننده، میان «هنر» و «هجو» مرزی دقیق ترسیم کرد و اجازه نداد اثر از مسیرِ والا و هنری خود منحرف شود.

**فراتر از بازیگری؛ زیستن بر روی صحنه**
اما آنچه این اجرا را از یک کارِ خوب به یک «کلاس درس» بدل می‌کند، حضور بازیگران است. امشب بر روی صحنه، من با بازیگرانی روبرو نبودم که صرفاً نقش‌ها را «ادا» کنند یا با حرکات دلقک‌وار، مخاطب را سرگرم سازند؛ بلکه من شاهد «زیستن» بودم. تفاوت میان یک «سوپر استار» (در معنای هنری و باوری آن) و یک بازیگر معمولی، دقیقاً در همین نقطه است: سوپر استار، کاراکتر را خلق نمی‌کند، بلکه با تمام وجود در آن نقش زیست و آن را باورپذیر می‌کند. بازیگران این اثر، با چنان احساس و اصالتی روایت می‌کردند که مرز میان واقعیت و نمایش فرو ریخت.

**سیلیِ آگاهی**
در پایان، آن «وویس» (Voice) که در لحظات پایانی پخش شد، تنها یک صدا نبود؛ بلکه سیلی محکمی بود بر صورتِ مخاطب و بیداریِ وجدان او.
در ادامه تبریک به تمامی عوامل این اثر که در این وانفسه‌ی خفقانِ هنری، جرات کردند چراغ صحنه را خاموش نکنند. وظیفه هنرمند، نه تماشای بی‌طرفانه، بلکه بازنماییِ صدای مردم و اعتراض به بی‌عدالتی است آن هم بروی صحنه نه تعطیل کردن سالن های نمایش. نمایش «لوله»، اثری است که زمان را در خود می‌بلعد و تماشای آن، برای هر اهل هنر و پرسشگری، ضرورتی انکارناپذیر است.
این اثر دو تا پیام داشت:
از نگاه هنری و فلسفی:
«نمایش "لوله"، سمفونیِ خفقان و شورشِ بدن‌های فراتر از نقش است که در کالبد یک شرکت فاضلاب، حقیقتِ تلخِ ساختارهای قدرت را با زبانی نمادین روایت می‌کند.»

از نگاه سیاسی:
«اثری جسورانه که با نمادگراییِ دقیق، صدای خفقان‌شده‌ی مردم را در میان لوله‌های بی‌رحمِ ساختارِ قدرت به گوش می‌رساند.»



در انتها از مجموعه تئاتر لبخند تشکر ویژه میکنم که در انتخاب و ارائه با کیفیت آثار در فضایی کاملا فرهنگی و هنری دقت ویژه میکنند و به وقت و افکار مخاطب احترام میگذارند.
---
منتقد: هنرپرورتمیز🖋💥☘️