بازخوانی فقر در آینه‌ی طنز تلخ؛ نگاهی به نمایش «یواشکی»

نمایش «یواشکی» به نویسندگی کامیاب زارع و کارگردانی محمدجواد اکبری در خانه نمایش دا، درامی اجتماعی و خانوادگی‌ست که با تکیه بر طنز تلخ، تلاش می‌کند به روابط انسانی در بستر چالش‌های معیشتی سرک بکشد. این اثر به لحاظ اجرایی مسیری رئالیستی و باورپذیر را برگزیده و از سوی دیگر به لطف بازی‌های یکدست و هم‌راستا، موفق شده تماشاگر را تا انتها با خود همراه سازد. با این حال، ارزش افزوده متن و اجرا در لایه‌های زیرین آن، یعنی مواجهه با مقوله «فقر» و بازتولید آن در قالب طبقات درگیر معیشت نهفته است.

متن «یواشکی» از افتادن در دام سیاه‌نمایی رایج یا شعارزدگی‌های متداول پرهیز کرده و در عوض، به سراغ پدیده‌ پیچیده‌تر «میلیونرهای فقیر» می‌رود؛ طبقه‌ای که در زیرخط فقر دست‌وپا می‌زند اما توهمات، مناسک و ارزش‌های طبقات متمول را با چنگ و دندان حفظ می‌کند. طنز تلخ اثر دقیقا از همین شکاف کمیک و تراژیک میان واقعیت عریان معیشت و آرزومندی‌های بورژوایی ازدست‌رفته تغذیه می‌کند. و به خوبی نشان می‌دهد که چگونه بحران اقتصادی، نه‌تنها جیب آدم‌ها، بلکه روابط عاطفی و اخلاقیات آن‌ها را تهی کرده و نوعی رقابت فرساینده‌ی فقیرانه را شکل داده است.
طراحی صحنه اگرچه در جهت ایجاد فضای رئال کوشیده است، اما ... دیدن ادامه ›› در خدمت دراماتیزه کردن اقتصاد محقرانه‌ی شخصیت‌ها عمل نمی‌کند و گاه به دکوری نمایشی بدل می‌شود که از پتانسیل‌های بصری فضاهای زیستی تنگ و پرفشار بهره‌ی کافی نمی‌برد. افزون بر این، ریتم تعویض صحنه‌ در میانه کار کند پیش می‌رود و تداوم تنش روایی را دچار وقفه می‌سازد. انتقال میان فضاها نیازمند تمهیدات اجرایی چالاک‌تری است تا ضرباهنگ درام فدای جابجایی‌ها نشود.

با تمام این تفاصیل، «یواشکی» تجربه‌ای قابل قبولی‌ست که به جای صدور بیانیه‌های گل‌درشت سیاسی، از زاویه دید خانواده و طنز گزنده‌ی روزمره، به زخم‌های کهنه‌ی طبقاتی سرک می‌کشد و قابلیت‌های ارزنده‌ای برای گفتگوهای بعدی پیرامون تئاتر اجتماعی فراهم می‌آورد.